Neden hıçkırırız? 35 milisaniye arayla iki hareket

Herkes hıçkırmıştır ve neredeyse herkesin sevdiği bir çaresi vardır. Yine de hıçkırık vücudun en tuhaf reflekslerinden biridir: ani, ritmik, istemsiz ve bildiğimiz kadarıyla yetişkinde işe yaramaz. 2012'de BioEssays'te yayımlanan bir makale durumu tek cümleyle özetler: sıradan hıçkırığın bilinen bir fizyolojik yararı yoktur.

Bu rehber refleksi adım adım söküyor: ne hareket ediyor, hangi sırayla, sinyali hangi sinirler taşıyor, bir hıçkırık nöbetini genelde ne başlatıyor, neden var olduğuna dair yarışan fikirler neler ve kolayca yanlış anlaşılan bir nokta: ev yöntemleri hakkında kanıt ne diyor, hıçkırık ne zaman doktora gitme nedeni olur.

1. Birinci hareket: diyafram aniden kasılır

Diyafram, akciğerlerin altındaki kubbe biçimli kastır. Normal solunumda yumuşakça kasılır, düzleşir ve içeri hava çeker. Hıçkırıkta ise ani ve istemsiz kasılır, çoğu zaman kaburgalar arasındaki interkostal kaslarla birlikte. Göğüs hacmi bir anda büyür, akciğerdeki basınç düşer ve hava soluk borusundan içeri dolar.

Hıçkırık çoğu zaman tek taraflıdır: Howes, işin büyük kısmını genelde diyaframın sol yarısının yaptığını belirtir. Baş aktör diyaframdır, ama duyduğumuz ses ondan gelmez.

2. İkinci hareket: glottis birden kapanır

Glottis, soluk borusunun tepesinde ses telleri arasındaki aralıktır. Solunum kasları kasıldıktan yaklaşık 35 milisaniye sonra glottis birden kapanır. İçeri koşan hava kapalı bir kapıya çarpar. Bu ani kapanma "hık" sesidir; nefesi de durdurur, bu yüzden bir hıçkırık akciğere neredeyse hiç hava taşımaz.

Kendin hesapla: nöbet bir kez başlayınca hıçkırık genellikle dakikada 4 ila 60 kez tekrarlar ve hızı aynı kişide oldukça sabittir. Dakikada 60 hıçkırıkta iki hıçkırık arası 1 saniye, yani 1.000 ms'dir; glottis bunun 35. milisaniyesinde kapanır, yani "nefes alma" döngünün 35 / 1.000 = %3,5'i kadar sürer. Dakikada 4 hıçkırıkta ara 15 s'dir ve 35 ms bunun yalnızca %0,23'üdür. Hıçkırık, uzun bir duraklamanın içindeki kısa bir kıpırtıdır.

Bir hıçkırık = diyafram kasılması + yaklaşık 35 ms sonra glottisin kapanması. Ses glottisten gelir, diyaframdan değil.

3. Ritmi sürdüren refleks döngüsü

Hıçkırık bir reflekstir, bu yüzden klasik üç parçası vardır. Afferent (gelen) taraf, yemek borusundan, mideden ve diyaframın alt yüzünden gelen sinyalleri vagus ve frenik sinirler ile sempatik zincirin dalları boyunca taşır. Bu sinyalleri beyin sapındaki bir merkez işler; merkez genelde medullaya yerleştirilir ve normal solunumu yöneten devreden ayrıdır. Efferent (giden) taraf ağırlıkla frenik sinir üzerinden diyaframa gider; interkostal ve boyun kaslarına ve glottise de dallar verir.

En az anlaşılan kısım merkezdir. Derlemeler onu "iyi anlaşılmamış" diye tanımlar ve tek bir küçük nokta yerine beyin sapı ile omuriliğin üst kısmı arasındaki bir ağı kapsayabileceğini belirtir. Döngü bir kez tetiklenince bir şey onu sıfırlayana kadar sabit bir hızla ateşlemeyi sürdürür; nöbetin metronom gibi gelmesi bundandır.

Kendin hesapla: dakikada 20 hıçkırıkla (4–60 aralığının içinde) on dakikalık bir nöbet 10 × 20 = 200 hıçkırık eder. Hız iki katına çıkarsa sayı da iki katına çıkar, ama her hıçkırığın içindeki 35 ms değişmez.

4. Onu ne başlatır?

Refleksi besleyen afferent sinirler mideden ve yemek borusundan geldiği için gündelik tetikleyicilerin çoğunun bu organlarla ilgili olması şaşırtıcı değildir:

gerilen mide: çok ya da çok hızlı yemek, hava yutmak;
mideye gaz ekleyen gazlı içecekler;
yiyecek ve içecekte ani sıcaklık değişimi, örneğin sıcak bir şeyin hemen ardından çok soğuk bir şey;
alkol, acılı yemek ve sigara;
heyecan ya da stres.

NHS ayıltıcı bir not ekler: çoğu zaman belirgin bir neden yoktur. Tetikleyici nöbeti olası kılar; her seferinde başlatmaz.

5. Neden var? Kimse bilmiyor

Dürüst cevap: hıçkırığın işlevi bilinmiyor. Straus ve arkadaşları 2003 tarihli makalelerine hıçkırığın sinirsel kökeninin ve fizyolojik öneminin hala çözülmediğini söyleyerek başlar. En çok ilgi gören üç fikir şunlar:

Solungaç solunumundan kalma. Straus ve arkadaşları (2003), hıçkırığın amfibilerin solunum kalıbıyla ortak özellikleri olduğunu fark etti: solunum kasları çekerken glottis kapanır, kalıp gelişimin erken döneminde ortaya çıkar, daha çok karbondioksit solumakla bastırılır ve baklofen ilacıyla ortadan kalkabilir. Solungaçlarından su pompalayan bir iribaş tam olarak bunu yapar; suyun akciğerlere girmemesi için glottisi kapalı tutar. Hipotezleri: hıçkırık, aynı devreler emme gibi yararlı işler için yeniden kullanıldığı için yaşamını sürdüren eski bir motor kalıptır.
Bebekler için geğirme refleksi. Howes (2012), hıçkırığın emzirilen bebeklerin yuttuğu havayı çıkarmasına yardım ettiğini öne sürdü: glottis kapalıyken gelen ani çekiş göğüsteki basıncı düşürür ve mideden bir hava kabarcığını yukarı çekebilir. Açıkça ekler: bu hipotezin henüz bir kanıtı yoktur.
Gelişen beyni eğitmek. 13 yenidoğanla (30–42 haftalık gebelik yaşı) yapılan 2019 tarihli bir EEG çalışması, her hıçkırıktaki diyafram kasılmasının beyinde bir yanıt oluşturduğunu buldu. Yazarlar, hıçkırığın bebek beyninin kendi solunum kaslarını algılamayı öğrenmesine yardım edebileceğini düşünüyor. Bu, olası bir rolü gösteren tek ve küçük bir çalışmadır, işlevin kanıtı değildir.

Kendin hesapla: 2019 çalışması 13 bebekten 1.316 diyafram kasılmasını inceledi; bebek başına yaklaşık 1.316 / 13 ≈ 101. Beyin yanıtının ortalamasını almaya yeter, refleksin neden evrimleştiğini çözmeye hiç yetmez.

Hıçkırık hakkındaki evrimsel açıklamalar hipotezdir. Her birini cevap gibi değil, sınanacak bir fikir gibi ele al.

6. Tuzak: ev yöntemleri ve uzun süren hıçkırık

Kese kağıdına nefes almak, buz gibi su yudumlamak, şeker yutmak, nefes tutmak: NHS bunların hepsini sayar ve birçok kişinin yararlı bulduğunu, ama herkeste işe yaradığına dair kanıt olmadığını ekler. Bu, hiç işe yaramadıkları anlamına gelmez; hangisinin, kimde, beklemekten daha iyi işe yaradığını kimsenin göstermediği anlamına gelir.

Uzun süren hıçkırık için de kanıt zayıftır. Bir Cochrane derlemesi, yetişkinlerde kalıcı ve inatçı hıçkırık için herhangi bir tedaviyi sınayan çalışmaları aradı. Toplam 305 kişilik yalnızca dört küçük çalışma buldu; hepsi akupunkturu sınıyordu ve hepsinde yanlılık riski yüksekti. Sonuç: hiçbir ilaç ya da ilaç dışı tedaviyi önermeye yetecek kanıt yok.

Süre önemlidir. 48 saatten uzun süren hıçkırığa kalıcı (persistan) hıçkırık denir; diyafram çevresindeki tahrişten beyin sapındaki sorunlara kadar tıbbi bir durumun belirtisi ya da bir ilacın yan etkisi olabilir. NHS'in önerisi: hıçkırık 48 saatten uzun sürerse ya da sık sık dönüp hayatı etkilerse doktora görünün.

Kendin hesapla: 48 saat 48 × 60 = 2.880 dakikadır. Dakikada 4 ila 60 hıçkırıkla bu 11.520 ila 172.800 hıçkırık eder. Kimsenin bunu öylece beklemesi gerekmez.

7. Hıçkırığı okumak, her biri tek satırda

Ne hareket eder: diyafram (ve interkostal kaslar) kasılır; yaklaşık 35 ms sonra glottis kapanır.
Ne duyulur: glottisin kapanması, diyafram değil.
Onu ne yönetir: beyin sapındaki bir merkezden geçen vagus/frenik refleks döngüsü, dakikada 4–60 kez.
Ne başlatır: çoğu zaman dolu ya da şişkin mide, gazlı içecek, sıcak sonra soğuk, alkol, heyecan ya da belirgin hiçbir şey.
Ne işe yarar: bilinmiyor; üç hipotez var, hiçbiri kanıtlanmadı.
Ne yapmalı: nöbetlerin çoğu kendiliğinden geçer; ev yöntemleri kanıtsızdır; 48 saati aşarsa doktora görünün.

Kendin dene

Bir arkadaşın dakikada 30 kez hıçkırıyor. İki hıçkırık arası ne kadar ve 35 ms'lik "nefes alma" bunun yüzde kaçı? Cevap: 2 s; 35 / 2.000 = %1,75.
Dakikada 10 hıçkırıkla 24 saatte kaç hıçkırık olur? Cevap: 24 × 60 × 10 = 14.400.
Önce hangisi olur, diyafram kasılması mı glottis kapanması mı, ve sesi hangisi çıkarır? Cevap: önce diyafram; glottis yaklaşık 35 ms sonra kapanır ve sesi o çıkarır.
"Hıçkırığı iribaşlar açıklar" neden bir gerçek değil? Cevap: ortak özelliklere dayanan bir hipotezdir, sınanmış bir açıklama değil; hıçkırığın işlevi hala bilinmiyor.